Prof. Dr. Y. Onur Devres
İTÜ Gıda Mühendisliği Bölümü
RFID (“Radio Requency IDentification”, Radyo Frekanslı
Tanımlama) sistemleri son yıllarda otomotivden gıdaya, sığırların takibinden
hava terminali işletmeciliğine kadar birbirlerinden çok farklı alanlarda
kullanılmaya başlanmıştır. Her ne kadar radyo frekansından yararlanılması savaş,
casusluk, vb. faaliyetler kapsamında geliştirilmiş ise de günlük hayattaki
teknolojiler de bundan faydalanmışlardır. Temel prensibi 1970'lerden itibaren
kullanılan barkodlu sistemler ile aynıdır: Analog ortamdaki ürünle ilgili
bilginin sayısal ortama hızlı bir şekilde aktarılması. Ancak barkodların okunması
için, okuyucu ile barkodun okuma mesafesinde ve kalitesinde olması
gerekmektedir. Bu herhangi bir stok kontrolü ya da veri alınması sırasında tüm
ürünlerin elleçlenmesini gerekli kılmaktadır. Diğer taraftan RFID sisteminde
basit entegre devre üzerindeki ürün bilgisi anten yardımı ile okuyucuya
aktarılmakta ve sayısallaştırılmaktadır. Böylelikle etiketin 10 m'ye kadar
uzayabilen okuma bölgesinde yer alması, işlemin gerçek zamanlı tamamlanması
için yeterli olmaktadır. Mario Cardullo tarafından 1973 yılında US Patent 3713148
no ile patent altına alınan RFID sisteminde entegre devre ve antenden oluşan
bir etiket ve okuyucu yer almaktadır. Etiketin pilsiz ya da pilli olmasına bağlı
olarak sistem pasif, yarıpasif ya da aktif olarak tanımlanmaktadır. Entegre
devre üzerindeki anten 915 MHz'de çalışmakta ve 12bit'lik veri ile haberleşmektedir.
Devre üzerinde 128bit'lik ROM (“Read Only Memory”, Yalnızca Okunabilir Hafıza) bulunmakta
ve bu şekilde 38 haneli bir sayı saklanabilmektedir. Hitachi firması 2001
yılında 0.4 mm x 0.4 mm boyutlarında mikroetiketi üreterek, RFID etiketi nerede
ise görünmez hale getirmiştir (Anon, 2003). Uluslararası Soğutma Enstitüsü
(IIR)'nün yaptığı bir çalışmada soğuk zincirin tam kurulamaması nedeni ile
yılda 300 milyon ton ürünün çöpe gittiğini saptanmıştır. Aynı çalışmada ABD'de
son kullanım tarihi geçmiş 35 milyar US$ değerinde gıdanın imha edildiği
belirtilmektedir (Anon, 2008a). Bu gibi kayıpların üstesinden gelmek için,
Ambient Systems (Hollanda) ile Information Highway Group (İspanya) raf ömrü
yazılımı entegre edilmiş etiketler geliştirmişler ve ürünlerin gerçek zamanlı
son tüketim tarihini tespit edebildiklerini belirtmişlerdir. Yaptıkları
uygulamada İspanya'dan Almanya'ya taze çilek taşıması sırasında 15 dakikada bir
sıcaklık GPRS ile ana merkeze aktarılmış ve taşıma izlenmiştir. Bu şekilde ürün
iadesi ve gereksiz yere ürünlerin imha edilmesinin önüne geçilebileceği ifade edilmiştir
(Anon, 2010a).
“Uluslararası Soğutma
Enstitüsü'nün (IIR) yaptığı bir çalışmada soğuk zincirin tam kurulamaması
nedeni ile yılda 300 milyon ton ürünün çöpe gittiği saptanmıştır. Aynı
çalışmada ABD'de son kullanım tarihi geçmiş 35 milyar US$ değerinde gıdanın
imha edildiği belirtilmektedir.”
Norveç'in en büyük gıda tedarikçisi Nortura, mezbaha ile
satış noktaları arasında etin izlenmesi için RFID kullanacaklarını
açıklamıştır. Bunun devamında hedeflerinin hayvanın doğumu ile tüketicinin buzdolabı
arasını kapsamak olduğunu belirtmişlerdir (Anon, 2008b). 15 ayrı ülkede 15 bin
satış noktası ve 29 dağıtım merkezi ile yer alan, Avrupa'nın en büyük gıda perakende
şirketi olan Rewe (Almanya), Mojix (ABD) firmasının RFID sistemi ile çalışma
kararı almıştır. Şirket ilk etapta 105 yükleme noktasına okuyucuları
yerleştirerek yüzde 99.9 okuma hassasiyeti elde edeceğini belirtmektedir (Anon,
2009). NEC China Ltd. Çin Mutfağı Derneği ile anlaşma yapmış ve gıda güvenliği
kapsamında gıda sıcaklığı ile bağıl nem değişiminin RFID etiketleri ile takibi
konusunda anlaşmışlardır. Bu şekilde gıda zehirlenmesi söz konusu olduğunda
ürünlerin geri çağrılması ve nedenlerinin tespiti konusunda kolaylık sağlanacaktır
(Anon, 2010b). Motorola ve Franwell firmalarının H&M Bay'e (Madison, ABD)
yaptıkları uygulamada ise donmuş gıda lojistiği sırasında gerçek zamanlı
sıcaklık; donmuş muhafaza odalarına ve araçlara giriş-çıkış sırasında ürün
takibi yapılabilmektedir (Anon, 2010c). RFID etiketlerinin pahalı olması ilk
yıllarda uygulamaları, pahalı ürünlerle sınırlandırmıştır. Ancak son yıllarda
fiyatlarının 0.07-0.15 US$ seviyelerine inmiş olması, bazı uygulamaları
yapılabilir hale getirmiştir (Anon, 2010d). Diğer taraftan Xerox firması bir
cent'lik RFID etiketi geliştirdiğini açıklamıştır. Düşük maliyetli gümüşlü
mürekkep kullanılarak esnek devrenin basıldığı ifade edilmektedir. Uygulamalar plastik,
film ya da tekstil üzerine yapılabildiği belirtilmektedir. Silikon devre
tabanlı üretimde gerekli olan temiz oda kısıtlaması olmaksızın üretilen bu
devreler ile sürekli üretime kolaylıkla entegre edilebileceklerdir (Anon,
2010e). RFID sistemlerinin yaygınlaşması standart ihtiyacını da ortaya çıkarmış
ve gözden geçirilmiş ISO 17367:2009 kapsamında üretici ve dağıtıcıların ürünleri
izlemeleri ve bunların kayıt altına alınması için standardize edilmiş RFID
etiketleri ve sistemleri tanımlanmıştır (Anon., 2010f). RFID sistemlerinde,
veri güvenilirliği, küresel uygulamanın şu an için kısıtlı olması, ilk
yatırımın yüksekliği nedeni ile ekonomiklik beklentilerinin yetersizliği bugün
için dezavantajlarını oluşturmaktadır. Diğer taraftan stok kontrolünün
iyileşmesi ile satışlardaki %1-2 oranında artış; dağıtım depolarında işçilik
ücretlerinin %20 azalması, tam-zamanında- dağıtım nedeni ile ürün depolama
miktarının %20-30 seviyelerinde düşmesi avantaj olarak ortaya çıkmaktadır
(Anon, 2008a). Ancak genel olarak RFID sistemlerinin devreye alınması ile ürün
geri çağrılmaları sırasında eldeki veri ile gereksiz imhaların da önüne
geçilecektir. Standart bir uygulamada kaynak, parti no, palet no, konteyner no,
ortam koşulları değişimi (sıcaklık, bağıl nem vb), kamyon (GPS verisi, hız,
konum vb) ve dağıtım bilgileri de gerçek zamanlı olarak kayıt altında
olacağından dolayı, probleme hızlı müdahale imkanı olacaktır (Anon, 2010g).
Bunlardan dolayı önümüzdeki yıllarda farklı fonksiyonlar eklenmiş RFID sistem
uygulamaları ile günlük hayatta daha fazla karşılaşılması sürpriz olmayacaktır.
Kaynaklar:
Anon., 2003. Hitachi Develops
a New RFID with
Embedded Antenna μ-Chip,
http://www.hitachi.
com/New/cnews/030902.html
Anon., 2008a. RFID
technologies for cold chain
applications,
http://www.iifiir.org/en/doc/1191.pdf
Anon., 2008b. Norwegian Food
Group Nortura to
Track Meat,
http://www.rfidjournal.com/article/articleview/
4208/1/1/
Anon, 2009. European food
giant REWE Group
OK's Mojix's RFID tracking
solution,
http://www.rfidnews.org/2009/09/08/european-food-
giant-rewe-group-oks-mojixs-rfid-tracking-solution
Anon., 2010a. Revolutionary
RFID tag predicts
product shelf-life,
http://www.foodproductiondaily.
com/Product-Categories/Software-IT-RFID/Revolutionary-
RFID-tag-predicts-product-shelf-life
Anon., 2010b. NEC' RFID Cold
Chain System for
Chinese Fast-food Industry,
http://www.rfidblog.
com/?p=89
Anon., 2010c. RFID improves
cold storage freight
transport,
http://www.rfidnews.
org/2010/03/30/rfid-improves-cold-storagefreight-
transport
Anon., 2010d. How much does an
RFID tag cost
today?,
http://www.rfidjournal.com/faq/20/85
Anon, 2010e. Xerox develops
“Silver Bullet” for
RFID,
http://www.cybra.com/blog/xerox-developssilver-
bullet-for-rfid.html
Anon, 2010f. RFID standard to
boost supply chain
security - ISO, http://www.foodqualitynews.
com/Innovation/RFID-standard-to-boost-supply-
chain-security-ISO
Anon, 2010g. Consumer safety
and corporate profits
can both benefit from RFID,
http://www.aimglobal.
org/members/news/templates/template.
aspx?articleid=3686